هر آنچه در ادامه مطالعه خواهید کرد:
دستورالعمل کابل کشی فشار متوسط و فشار ضعیف
با توسعه روزافزون شبکه‌های برق فشار ضعیف و متوسط در شهرها و مناطق صنعتی، استفاده از کابل‌های زیرزمینی به یکی از روش‌های اصلی انتقال و توزیع انرژی الکتریکی تبدیل شده است. در بسیاری از مناطق شهری، شبکه‌های برق به‌صورت کابل‌های زیرزمینی اجرا می‌شوند و به همین دلیل، کابل به‌عنوان یکی از مهم‌ترین تجهیزات انتقال انرژی الکتریکی اهمیت زیادی دارد.
اگرچه شبکه‌های زیرزمینی مزایای متعددی از جمله حفظ زیبایی خیابان‌ها، کاهش آلودگی بصری و افزایش ایمنی در مقایسه با برخی خطوط هوایی دارند، اما در صورتی که کابل‌کشی به‌درستی انجام نشود، احتمال بروز خرابی و قطعی برق افزایش پیدا می‌کند. آسیب دیدن روکش کابل، رعایت نکردن فاصله از سایر تأسیسات و اجرای غیراصولی اتصالات از جمله عواملی هستند که می‌توانند عملکرد شبکه را مختل کنند.
به همین دلیل، استفاده از دستورالعمل مناسب و مطابق با استانداردهای معتبر، از جمله ضوابط وزارت نیرو و شرکت‌های توزیع برق و IEC 60502، برای نصب و بهره‌برداری صحیح از کابل‌ها ضروری است. در این مقاله، مراحل مختلف کابل‌کشی فشار متوسط و فشار ضعیف، از حفاری و آماده‌سازی مسیر تا نصب، حفاظت و تست نهایی کابل بررسی می‌شود.
دستورالعمل کابل کشی
مهم‌ترین مراحل اجرای کابل‌کشی عبارت‌اند از:
- حفاری و مراحل خواباندن کابل
- حالت‌های مجاز نصب کابل نسبت به سایر تأسیسات
- لوله‌گذاری
- روش‌های کابل‌کشی
- رعایت نکات ایمنی کابل هنگام کابل‌کشی
- تست و تحویل کابل
۱) حفاری و مراحل خواباندن کابل
اولین نکته‌ای که هنگام نصب کابل‌های برق باید به آن توجه شود، انتخاب مسیر مناسب برای حفاری است. به عبارت دیگر، پیش از شروع عملیات باید هماهنگی‌های لازم با شهرداری و شرکت‌های گاز، آب و فاضلاب و مخابرات انجام شود تا محل عبور تأسیسات موجود مشخص شده و مسیری با کمترین موانع انتخاب شود. این بررسی اولیه علاوه بر کاهش احتمال آسیب به تأسیسات شهری، هزینه‌های اجرای کابل‌کشی را نیز کاهش می‌دهد.
نکته دیگر، بررسی جنس خاک از نظر شرایط شیمیایی و میزان خورندگی آن است. در صورتی که خاک حاوی موادی مانند نمک، کلر، اسید یا ترکیبات خورنده باشد، باید تأثیر آن بر روکش کابل و تجهیزات حفاظتی بررسی شود. در چنین شرایطی ممکن است انتخاب نوع کابل یا تغییر مسیر نصب ضرورت پیدا کند.
در مناطق شهری معمولاً پیاده‌رو یکی از گزینه‌های مناسب برای حفاری و عبور کابل است؛ زیرا اجرای عملیات در این قسمت اختلال کمتری در رفت‌وآمد وسایل نقلیه ایجاد می‌کند. عمق کانال معمولاً با توجه به نوع کابل، سطح ولتاژ و شرایط پروژه تعیین می‌شود. در برخی روش‌های اجرایی عمق ۷۰ تا ۱۱۰ سانتی‌متر و عرض حدود ۵۰ سانتی‌متر برای عبور دو رشته کابل در نظر گرفته می‌شود؛ البته ابعاد نهایی باید مطابق نقشه اجرایی و ضوابط مربوط باشد.
برای جلوگیری از آسیب دیدن کابل، کف و دیواره کانال باید عاری از سنگ‌های تیز، اجسام برنده و ناهمواری‌های شدید باشد. به همین دلیل استفاده از تجهیزات مناسب حفاری مانند اره آسفالت‌بر، آسفالت‌بر ضربه‌ای و بیل مکانیکی اهمیت دارد.
پس از آماده شدن کانال، خاک خارج‌شده از آن باید در فاصله مناسبی از لبه کانال قرار گیرد تا از ریزش خاک به داخل مسیر و ایجاد خطر برای نیروهای اجرایی جلوگیری شود. در دستورالعمل اولیه فاصله حدود ۳۰ سانتی‌متر از لبه کانال در نظر گرفته شده است.
سپس در کف کانال، لایه‌ای از ماسه مناسب به ضخامت حدود ۱۰ سانتی‌متر ریخته می‌شود. این کار دو هدف اصلی دارد:
- جلوگیری از تماس مستقیم کابل با سنگ‌ها و اجسام تیز و کاهش احتمال آسیب دیدن روکش آن
- بهبود شرایط انتقال حرارت بین کابل و محیط اطراف
پس از آماده شدن بستر، کابل روی لایه ماسه قرار می‌گیرد و مجدداً با حدود ۱۰ سانتی‌متر ماسه پوشانده می‌شود. این لایه باید به‌گونه‌ای اجرا شود که کابل در برابر برخورد با مصالح سخت محافظت شود.
برای حفاظت بیشتر کابل در برابر ضربات مکانیکی ناشی از حفاری‌های بعدی، در برخی روش‌های اجرایی از یک ردیف آجر فشاری یا صفحات محافظ مخصوص استفاده می‌شود. همچنین نوار پلاستیکی هشداردهنده در ارتفاع مناسب روی لایه محافظ قرار می‌گیرد تا در صورت حفاری مجدد، وجود کابل برق در زیر زمین مشخص شود.
در ادامه، فضای باقی‌مانده کانال با مصالح مناسب پر شده و خاک‌ریزی به‌صورت لایه‌ای و با تراکم کافی انجام می‌شود. نوع مصالح و ضخامت لایه‌های حفاظتی باید متناسب با شرایط مسیر و مشخصات فنی پروژه انتخاب شود.
اما با توجه به اینکه معمولاً در مسیر کابل، لوله‌های گاز و آب، کانال‌های فاضلاب، کابل‌های قدیمی برق و کابل‌های مخابرات وجود دارند و حتی در بعضی قسمت‌ها لازم است کابل از عرض خیابان عبور کند، باید پیش از شروع عملیات، شرایط هر قسمت از مسیر بررسی و روش مناسب نصب پیش‌بینی شود.
۲) فواصل مجاز نصب کابل نسبت به سایر تأسیسات
یکی از موضوعات مهم در کابل‌کشی زیرزمینی، رعایت فاصله مناسب کابل برق از سایر تأسیسات شهری است. در زمان حفاری ممکن است با یکی از حالت‌های زیر مواجه شویم:
۲-۱ عبور کابل برق به موازات لوله‌های گاز
۲-۲ تقاطع کابل برق با لوله‌های گاز
۲-۳ عبور کابل برق به موازات لوله‌های آب
۲-۴ تقاطع کابل برق با لوله‌های آب
۲-۵ تقاطع کابل برق با مجاری فاضلاب
۲-۶ عبور کابل برق از زیر خیابان یا جاده
۲-۷ تقاطع کابل برق با خط آهن
۲-۸ تقاطع کابل جدید برق با کابل قدیمی
۲-۹ عبور کابل برق به موازات کابل‌های مخابرات
۲-۱۰ تقاطع کابل برق با کابل‌های مخابرات
۲-۱۱ عبور کابل از کنار دیوار ساختمان‌های تجاری یا مسکونی
۲-۱۲ عبور کابل از پیاده‌رو
۲-۱۳ عبور کابل فشار قوی و ضعیف در یک کانال
در تمام این شرایط باید فاصله مناسب بین کابل برق و تأسیسات مجاور رعایت شود. همچنین در محل تقاطع‌ها، استفاده از غلاف یا پوشش محافظ می‌تواند از وارد شدن آسیب مکانیکی جلوگیری کند. میزان فاصله و نوع حفاظت مورد نیاز به سطح ولتاژ، نوع تأسیسات و ضوابط شرکت‌های مربوط بستگی دارد؛ بنابراین اجرای نهایی باید براساس نقشه مصوب پروژه انجام شود.
۳) لوله‌گذاری
هدف از لوله‌گذاری، حفاظت الکتریکی و مکانیکی کابل در برابر عوامل محیطی و آسیب‌های احتمالی است. استفاده از لوله محافظ به‌خصوص در محل عبور کابل از زیر خیابان‌ها، تقاطع تأسیسات و مسیرهایی که احتمال آسیب مکانیکی وجود دارد، اهمیت زیادی دارد.
برای اینکه کابل هنگام عبور از داخل لوله زخمی نشود، باید به چند نکته توجه کرد:
- تیزی لبه لوله‌های سیمانی و پلیکا باید به‌نحو مناسبی از بین برود. در لوله‌های فولادی نیز استفاده از سرلوله مناسب برای جلوگیری از تماس کابل با لبه فلزی ضروری است.
- بهتر است در محل دهانه لوله فضای مناسبی برای کنترل عملیات کابل‌کشی در نظر گرفته شود تا از ورود سنگریزه و خاک به داخل آن جلوگیری شود.
- قطر داخلی لوله باید متناسب با قطر خارجی کابل و تعداد کابل‌های عبوری انتخاب شود. در این محاسبه D قطر داخلی لوله و d قطر خارجی کابل است.
- داخل لوله‌ها باید پیش از شروع کابل‌کشی با استفاده از فرچه و تجهیزات مناسب کاملاً تمیز شود.
- مسیر لوله‌گذاری باید تا حد امکان بدون خم‌های تند و تغییر جهت‌های غیرضروری اجرا شود تا نیروی کشش مورد نیاز برای عبور کابل افزایش پیدا نکند.
همچنین در مسیرهای طولانی باید امکان عبور کابل، دسترسی به دهانه لوله و انجام تعمیرات احتمالی در آینده پیش‌بینی شود.
بهتر است در دهانه لوله گودالی کنده شود تا وقتی که کابل از درون لوله عبور می کند از ورود سنگریزه به داخل آن جلوگیری شود.
۴) روش‌های کابل‌کشی
کابل‌کشی با توجه به طول مسیر، وزن و قطر کابل، شرایط محل نصب و تجهیزات موجود به روش‌های مختلفی انجام می‌شود. انتخاب روش مناسب اهمیت زیادی دارد؛ زیرا نیروی کشش بیش از حد یا هدایت نامناسب کابل می‌تواند به عایق و روکش آن آسیب وارد کند.
معمولاً کابل‌کشی به چهار روش زیر انجام می‌شود:
۴-۱) کابل‌کشی وقتی قرقره یا درام روی تریلی قرار دارد
در این روش، قرقره کابل روی تریلی قرار گرفته و کابل هم‌زمان با حرکت وسیله نقلیه به‌صورت کنترل‌شده باز می‌شود. این روش بیشتر برای مسیرهای طولانی و پروژه‌هایی که امکان حرکت تریلی در امتداد مسیر وجود دارد، کاربرد دارد. سرعت حرکت و باز شدن قرقره باید کنترل شود تا از پیچ‌خوردگی یا کشیده شدن ناگهانی کابل جلوگیری شود.
۴-۲) کابل‌کشی با دست
در مسیرهای کوتاه و برای کابل‌هایی با وزن و ابعاد مناسب، می‌توان از روش دستی استفاده کرد. در این روش نیروهای اجرایی کابل را از روی قرقره باز کرده و به‌آرامی در مسیر مورد نظر قرار می‌دهند. برای جلوگیری از آسیب دیدن کابل، نباید آن را روی سطوح زبر یا لبه‌های تیز کشید.
۴-۳) کابل‌کشی از طریق قرقره‌های موتوردار
در این روش از تجهیزات موتوردار برای باز کردن و هدایت کابل استفاده می‌شود. قرقره‌های موتوردار به کنترل بهتر عملیات و کاهش نیروی انسانی مورد نیاز کمک می‌کنند. سرعت دستگاه باید متناسب با شرایط کابل و مسیر تنظیم شود تا فشار اضافی به کابل وارد نشود.
۴-۴) کابل‌کشی با وینچ
وینچ یکی از تجهیزات کاربردی برای کشیدن کابل در مسیرهای طولانی و عبور دادن آن از داخل لوله‌های محافظ است. در این روش کابل با نیروی کششی ایجادشده توسط دستگاه به داخل مسیر هدایت می‌شود. استفاده از تجهیزات اتصال مناسب، غلتک‌های هدایت‌کننده و کنترل نیروی کشش ضروری است تا کابل در حین حرکت دچار آسیب نشود.
۵) رعایت نکات ایمنی کابل هنگام کابل‌کشی
رعایت نکات فنی و ایمنی هنگام کابل‌کشی نقش مهمی در جلوگیری از آسیب دیدن کابل و افزایش عمر مفید شبکه دارد. مهم‌ترین مواردی که باید در زمان نصب مورد توجه قرار گیرند عبارت‌اند از:
۵-۱) شعاع خمش کابل
هر کابل دارای حداقل شعاع خمش مجاز است که براساس نوع ساختار و مشخصات فنی آن تعیین می‌شود. خم کردن بیش از حد کابل می‌تواند به هادی، عایق و لایه‌های محافظ آن آسیب وارد کند. بنابراین هنگام عبور از زانوها و تغییر مسیرها باید شعاع خمش مجاز رعایت شود.
۵-۲) عمق و عرض کانال
عمق و عرض کانال باید متناسب با نوع کابل، سطح ولتاژ، تعداد کابل‌ها و شرایط محیطی انتخاب شود. رعایت ابعاد مناسب علاوه بر حفاظت مکانیکی، به دفع حرارت کابل نیز کمک می‌کند.
۵-۳) شیب مسیر
در مسیرهای شیب‌دار باید به وزن کابل و احتمال جابه‌جایی آن توجه شود. در چنین شرایطی استفاده از روش‌های مناسب مهار کابل ضروری است. همچنین باید از تجمع آب در مسیر و محل اتصالات جلوگیری شود.
۵-۴) ارتفاع و فاصله مجاز نصب
در محل عبور کابل از کنار یا زیر سایر تأسیسات، رعایت فاصله‌های حفاظتی ضروری است. این فاصله‌ها باید مطابق سطح ولتاژ کابل و استانداردهای اجرایی تعیین شوند.
۵-۵) درجه حرارت مجاز نصب
دمای محیط هم بر انتخاب سایز کابل و هم بر انعطاف‌پذیری کابل هنگام کابل‌کشی تأثیر می‌گذارد. در دماهای پایین، احتمال آسیب دیدن روکش و عایق هنگام خم کردن کابل افزایش پیدا می‌کند. به همین دلیل باید محدوده دمای مجاز نصب که توسط سازنده اعلام شده است رعایت شود.
۵-۶) زمین کردن کابل
در کابل‌های دارای شیلد یا زره فلزی، اتصال زمین باید مطابق نقشه و مشخصات فنی شبکه انجام شود. اجرای صحیح سیستم زمین در افزایش ایمنی و عملکرد مناسب تجهیزات حفاظتی هنگام بروز خطا اهمیت دارد.
۵-۷) ذخیره طول معینی از کابل در نصب
در بعضی نقاط مسیر لازم است مقداری کابل اضافی برای تعمیرات، تعویض سرکابل و انجام اتصالات احتمالی در آینده در نظر گرفته شود که به آن ضریب زاپاس می‌گویند. این طول ذخیره باید در محل مناسب قرار گیرد و از ایجاد خم‌های تند یا حلقه‌های فشرده جلوگیری شود.
۶) تست و تحویل کابل پس از نصب
پس از پایان عملیات کابل‌کشی، انجام آزمایش‌های لازم برای اطمینان از سلامت کابل ضروری است. این آزمایش‌ها کمک می‌کنند آسیب‌های احتمالی ایجادشده در زمان حمل، نصب و اجرای اتصالات شناسایی شوند.
بهتر است پیش از دفن کامل کابل، وضعیت ظاهری آن بررسی شود تا در صورت وجود هرگونه آسیب، امکان اصلاح وجود داشته باشد. پس از نصب نیز تست‌های الکتریکی متناسب با نوع کابل و سطح ولتاژ انجام می‌شوند.
به‌طور کلی آزمایش‌های مهم کابل شامل موارد زیر هستند:
- بازرسی ظاهری: بررسی روکش کابل از نظر بریدگی، خراش و آسیب مکانیکی.
- تست پیوستگی: اطمینان از سالم بودن هادی‌ها و نبود قطعی در مسیر کابل.
- تست مقاومت عایقی: اندازه‌گیری مقاومت عایق کابل با استفاده از دستگاه میگر.
- تست ولتاژ: بررسی وضعیت عایق در برابر تنش الکتریکی با روش آزمون متناسب با نوع کابل.
انتخاب روش تست AC یا DC باید براساس ساختار کابل، نوع عایق و دستورالعمل سازنده انجام شود. به‌خصوص در کابل‌های فشار متوسط با عایق XLPE، استفاده از تست DC به‌عنوان یک روش عمومی و بدون بررسی الزامات فنی توصیه نمی‌شود.
در پایان، نتایج آزمایش‌ها باید ثبت و بررسی شوند تا از سلامت کابل، صحت اتصالات و آمادگی شبکه برای بهره‌برداری اطمینان حاصل شود. پس از تأیید نتایج و تکمیل مدارک اجرایی، کابل برای تحویل نهایی آماده خواهد بود.
۷) نشانه‌گذاری مسیر کابل‌ها
به‌منظور مشخص شدن محل عبور و مسیر تمامی کابل‌های نصب‌شده در لوله‌ها، کانال‌ها و مسیرهای زیرزمینی، باید عملیات نشانه‌گذاری انجام شود. این کار باید بلافاصله پس از اتمام کابل‌گذاری صورت گیرد تا موقعیت دقیق کابل‌ها برای عملیات اجرایی و تعمیرات احتمالی در آینده قابل شناسایی باشد.
برای مشخص کردن مسیر کابل‌های مدفون در زمین، استفاده از نوار هشدار پلاستیکی با عرض ترجیحی ۱۵۰ میلی‌متر توصیه می‌شود. روی این نوار باید عبارت هشداردهنده به دو زبان فارسی و انگلیسی درج شده باشد. نوار هشدار باید در عمق تقریبی ۱۵۰ میلی‌متری از سطح زمین و در امتداد مسیر کابل نصب شود تا هنگام انجام حفاری‌های بعدی، وجود کابل برق به افراد هشدار داده شود.
۸) مدارک مورد نیاز
مدارک فنی و اجرایی کابل‌ها باید در مراحل پیشنهاد، طراحی، ساخت، نصب و بهره‌برداری تهیه و ارائه شوند. این مدارک به دو گروه اصلی تقسیم می‌شوند:
۸-۱ ) مدارکی که باید توسط پیشنهاددهندگان ارائه شود
پیشنهاددهندگان موظف‌اند مدارک زیر را همراه با پیشنهاد فنی خود ارائه کنند:
- کاتالوگ و مشخصات فنی کابل‌ها
- خلاصه گزارش آزمون‌های نوعی (Type Tests)
- فهرست کابل‌های تأمین و فروخته‌شده
- شرح موارد استثنا یا مغایرت با مشخصات فنی مناقصه
- فهرست تجهیزات و ابزارهای مخصوص مورد نیاز
- فهرست قطعات و لوازم یدکی پیشنهادی
۸-۲ ) مدارکی که باید توسط پیمانکار یا سازنده ارائه شود
پیمانکار یا سازنده موظف است کلیه مدارک، نقشه‌ها و مستندات الکتریکی و مکانیکی مرتبط با طراحی، ساخت، آزمون‌های کارخانه‌ای، بسته‌بندی، حمل، انبارداری، نصب، آزمون‌های محل اجرا، بهره‌برداری و نگهداری کابل‌ها را تهیه و ارائه کند.
این مدارک شامل موارد زیر است، اما به آن‌ها محدود نمی‌شود:
- محاسبات طراحی مورد نیاز برای اثبات کیفیت و انطباق فنی کابل با مشخصات پروژه
- جزئیات فنی تجهیزات و متعلقات کابل
- نقشه‌های کابل‌کشی شامل ابعاد، شماره‌گذاری، فهرست کابل‌ها، فواصل ایمنی و مقادیر نامی الکتریکی
- جداول، مقادیر و روش‌های اجرای آزمون‌های جاری
- فهرست تجهیزات مورد استفاده
- فهرست کامل نقشه‌ها و مدارک فنی
- گزارش‌های مربوط به آزمون‌های نوعی
- دستورالعمل‌های مربوط به انبارداری، نصب، بهره‌برداری و تعمیر و نگهداری کابل‌ها
- مشخصات و جزئیات روش بسته‌بندی کابل‌ها
جهت مشاوره خرید و استعلام قیمت، نصب و راه اندازی، راهنمایی، گارانتی و مشخصات فنی با کارشناسان دیزل صنعت تماس بگیرید. (۳۳۳۵۹۸۱۸ – ۰۴۱ )
پینگ بک: فواصل مجاز نصب كابل فشار متوسط و فشار ضعیف - دیزل صنعت